| Vị trí | |
| Địa lý | |
| Diện tích | 13.801,6 km² |
| Dân số | 1.750.000 người (ước tính) |
| Mật độ | 126,8 người/km² |
| Ngôn ngữ | Tiếng Việt, Tiếng Tày, Tiếng H'Mông, Tiếng Dao, Tiếng Nùng, Tiếng Giáy, Tiếng Lô Lô |
| Tôn giáo | Phật giáo, Tin Lành, Công giáo, Tín ngưỡng dân gian |
| Dân tộc | Người Kinh (35%), người Tày (24%), người H'Mông (18%), người Dao (13%), người Nùng, người Sán Dìu, người Giáy, người Lô Lô, người Pà Thẻn |
| Hành chính | |
| Quốc gia | |
| Vùng | Đông Bắc Bộ, Trung du và miền núi phía Bắc |
| Tỉnh lỵ | Trung tâm hành chính tại phường Minh Xuân và phường Hà Giang 1 |
| Thành lập | 1831 - Thành lập tỉnh Tuyên Quang thời vua Minh Mạng / 1891 - Thành lập tỉnh Hà Giang thời Pháp thuộc / Hợp nhất không gian Đông Bắc Bộ |
| Phân chia hành chính | Chính quyền địa phương phân cấp trực tiếp xuống 124 đơn vị cơ sở gồm 07 phường và 117 xã (không duy trì cấp huyện, thị xã, thành phố, thị trấn) |
| Hệ thống điện | 220V/50Hz |
| Múi giờ | UTC+7 |
| Mã số điện thoại | +84 (207 / 219) |
| Web | Cổng thông tin điện tử tỉnh Tuyên Quang |
Tuyên Quang là một tỉnh miền núi biên giới thuộc vùng Trung du và miền núi phía Bắc, Việt Nam. Sau các đợt sắp xếp và hợp nhất hành chính năm 2025, địa bàn tỉnh tích hợp toàn vẹn không gian lãnh thổ tự nhiên của 2 tỉnh trước đây là Tuyên Quang và Hà Giang. Phía Bắc tỉnh giáp châu tự trị dân tộc Choang và Miêu Văn Sơn thuộc tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) với đường biên giới đất liền dài hơn 277 km (kéo dài từ xã Sơn Vĩ đến xã Bản Máy); phía Đông giáp Cao Bằng, Thái Nguyên; phía Nam giáp Phú Thọ; phía Tây giáp Lào Cai. Tỉnh sở hữu điểm cực Bắc địa đầu Tổ quốc tại xã Lũng Cú, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì, hồ sinh thái Nà Hang - Lâm Bình và Di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào. Toàn tỉnh vận hành theo mô hình phân cấp quản lý trực tiếp xuống 124 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 07 phường và 117 xã), không duy trì các cấp trung gian.
Giới thiệu
[sửa]
Lịch sử hình thành
[sửa]Địa bàn tỉnh Tuyên Quang mới giữ vị thế phên dậu chiến lược của quốc gia từ thời dựng nước cho đến thời hiện đại.
Thời phong kiến, vùng đất này từng thuộc đạo Tuyên Quang, xứ Hưng Hóa. Dưới thời nhà Mạc (thế kỷ 16 - 17), chúa Bầu Vũ Văn Mật xây dựng căn cứ thành lũy phòng thủ kiên cố dọc lưu vực sông Lô tại An Nghiệp và thành nhà Mạc (phường Minh Xuân). Năm 1891, Toàn quyền Đông Dương tách một phần Tuyên Quang để thành lập tỉnh Hà Giang thuộc Đạo quan binh thứ hai.
Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, xã Tân Trào (nay là xã Tân Trào) được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng chọn làm "Thủ đô Khu Giải phóng". Tại lán Nà Nưa, Đình Tân Trào, Hội nghị cán bộ toàn quốc của Đảng và Quốc dân Đại hội Tân Trào đã thông qua Lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954), Tuyên Quang tiếp tục là "Thủ đô Kháng chiến", nơi đặt trụ sở làm việc của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Liên Việt và diễn ra Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng tại Kim Bình (xã Kim Bình).
Tại dải biên giới phía Bắc, mặt trận Vị Xuyên (giai đoạn 1979 - 1989) thuộc các xã Lao Chải, Thanh Thủy, Thanh Đức là nơi diễn ra cuộc chiến đấu kiên cường bảo vệ biên giới phía Bắc của bộ đội chủ lực và dân quân địa phương với các cao điểm 1509, 772, 685 (Đài danh dự Đồi Thịt Băm), gắn với lời thề "Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử" của Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Trần Ánh Sáng và đồng đội.
Địa hình
[sửa]Địa hình tỉnh nghiêng dốc rõ rệt từ Bắc xuống Nam, phân chia thành ba vùng địa mạo cảnh quan đặc thù:
- Vùng Cao nguyên đá vôi Karst Đồng Văn (phía Bắc): Nằm ở độ cao trung bình 1.000 - 1.600 m so với mực nước biển, trải rộng trên địa bàn các xã Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc, Sà Phìn, Phố Bảng, Yên Minh, Quản Bạ. Đây là cao nguyên đá vôi cổ với hệ thống hẻm vực dốc đứng sâu thẳm (hẻm Tu Sản trên sông Nho Quế), các dải tai mèo sắc nhọn trập trùng, hố sụt karst và các ngọn núi nón đôi tự nhiên (Núi Đôi Quản Bạ). Vùng này nằm trong mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO.
- Vùng núi đất cao & Thung lũng ruộng bậc thang (phía Tây và Tây Bắc): Bao gồm khối núi Tây Côn Lĩnh (2.427 m - nóc nhà Đông Bắc Bộ), đỉnh Chiêu Lầu Thi (2.402 m) và sườn dốc thuộc các xã Hoàng Su Phì, Bản Phùng, Hồ Thầu, Nậm Dịch, Xín Mần. Do địa hình sườn núi đất dốc đứng, đồng bào các dân tộc La Chí, Dao, Nùng qua nhiều thế kỷ đã đục đẽo sườn đồi tạo nên hệ thống Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì tầng tầng lớp lớp.
- Vùng đồi núi thấp, thung lũng đá vôi ngập nước & Bồn trũng ven sông (phía Nam): Lưu vực Sông Lô và Sông Gâm hội tụ tại các xã Nà Hang, Lâm Bình, Chiêm Hóa, Hàm Yên, Yên Sơn và phường Minh Xuân. Hồ thủy điện Tuyên Quang (xã Nà Hang, xã Thượng Lâm) có diện tích mặt nước hơn 8.000 ha kẹp giữa 99 ngọn núi đá vôi Thượng Lâm, tạo cảnh quan sinh thái bồn trũng; hạ lưu là vùng đồng bằng thung lũng phù sa trồng lúa, bưởi Soi Hà (xã Xuân Vân) và cam sành Hàm Yên (xã Hàm Yên).
Dân cư
[sửa]Dân số tỉnh đạt trên 1,75 triệu người với 22 dân tộc cùng chung sống. Đồng bào các dân tộc thiểu số chiếm hơn 65% tổng dân số. Người Tày cư trú tập trung tại các thung lũng ven sông Gâm, sông Lô (xã Chiêm Hóa, xã Nà Hang, xã Lâm Bình, xã Vị Xuyên, xã Bắc Quang); người H'Mông chiếm tỷ lệ lớn ở 4 xã vùng cao nguyên đá (Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh) và các sườn núi cao; người Dao (Dao Đỏ, Dao Tiền, Dao Áo Dài) phân bố rộng khắp; cùng các dân tộc có dân số ít như Lô Lô (xã Lũng Cú, xã Mèo Vạc), Pà Thẻn (xã Tân Trịnh, xã Hồng Quang), Cờ Lao, Bố Y.
Kho tàng văn hóa phi vật thể của tỉnh rất phong phú với các làn điệu hát Then đàn Tính của người Tày, hát Cọi, hát Páo Dung của người Dao; Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn; phong tục dệt lanh truyền thống tại xã Lùng Tám; Chợ tình Khau Vai (xã Khâu Vai) - phiên chợ tình người phong tục độc nhất vô nhị họp duy nhất vào ngày 27 tháng 3 âm lịch; và lễ hội Thành Tuyên (phường Minh Xuân, phường An Tường) diễn ra vào dịp Tết Trung thu với hàng trăm mô hình đèn lồng khổng lồ diễu hành trên đường phố.
Khí hậu
[sửa]Tuyên Quang nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, có sự phân hóa nhiệt độ và lượng mưa sâu sắc theo độ cao địa hình:
- Vùng núi cao biên giới phía Bắc (Cao nguyên đá Đồng Văn, Hoàng Su Phì): Khí hậu mang tính chất cận nhiệt đới vùng núi cao, mùa đông rét buốt kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, thường xuyên xuất hiện sương muối, nhiệt độ ban đêm tại xã Đồng Văn, xã Lũng Cú có thời điểm giảm xuống dưới 0 °C gây đóng băng giá; mùa hè mát mẻ, nhiệt độ ban ngày hiếm khi vượt quá 28 °C.
- Vùng đồi núi thấp và thung lũng phía Nam (Lưu vực sông Lô): Mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, nhiệt độ từ 32 - 36 °C; mùa đông lạnh khô nhưng ấm hơn vùng cao phía Bắc từ 4 - 6 °C. Lượng mưa trung bình năm dao động từ 1.600 - 2.400 mm, tập trung lớn nhất tại dải đón gió thuộc khối núi Tây Côn Lĩnh (xã Vị Xuyên, xã Bắc Quang).
| Tháng | T1 | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 | T7 | T8 | T9 | T10 | T11 | T12 | Năm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cao nhất °C (°F) | 20 (68) | 21 (70) | 24 (75) | 28 (82) | 32 (90) | 33 (91) | 33 (91) | 33 (91) | 32 (90) | 29 (84) | 26 (79) | 22 (72) | 28 (82) |
| Thấp nhất °C (°F) | 13 (55) | 15 (59) | 18 (64) | 21 (70) | 24 (75) | 25 (77) | 25 (77) | 25 (77) | 24 (75) | 21 (70) | 18 (64) | 14 (57) | 19 (66) |
| Lượng mưa mm (inch) | 25 (1.0) | 30 (1.2) | 55 (2.2) | 120 (4.7) | 230 (9.1) | 310 (12.2) | 330 (13.0) | 340 (13.4) | 210 (8.3) | 110 (4.3) | 45 (1.8) | 20 (0.8) | 1.825 (71.9) |
Đến
[sửa]
Tỉnh Tuyên Quang kết nối với đồng bằng Bắc Bộ và các tỉnh lân cận qua các hành lang cao tốc hiện đại, các tuyến quốc lộ vượt đèo dốc và các tuyến vận tải thủy nội địa trên sông Lô.
Bằng đường bộ
[sửa]- Hành lang Cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ & Cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang:
* Tuyến cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ kết nối trực tiếp vào cao tốc Nội Bài - Lào Cai (CT05), rút ngắn thời gian lái xe ô tô từ trung tâm Hà Nội đến phường Minh Xuân chỉ còn khoảng 1 giờ 30 phút (125 km). * Đoạn cao tốc nối tiếp từ Tuyên Quang lên phường Hà Giang 1 và phường Hà Giang 2 giúp hành trình lên vùng biên giới phía Bắc thông suốt với vận tốc thiết kế 80 - 100 km/h.
- Tuyến Quốc lộ 2: Trục giao thông truyền thống nối từ Hà Nội qua Vĩnh Phúc, Phú Thọ vào địa bàn tỉnh tại xã Sơn Dương, đi qua phường Minh Xuân, xã Yên Sơn, xã Hàm Yên, xã Bắc Quang, xã Vị Xuyên lên đến Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy (xã Thanh Thủy).
- Tuyến Quốc lộ 4C ("Con đường Hạnh Phúc"): Tuyến đường đèo huyết mạch dài 185 km khởi đầu từ phường Hà Giang 1, vượt qua dốc Bắc Sum, cổng trời Quản Bạ (xã Quản Bạ), rừng thông Yên Minh (xã Yên Minh), phố cổ Đồng Văn (xã Đồng Văn) và vượt đèo Mã Pí Lèng sang xã Mèo Vạc. Tuyến đường được hàng vạn thanh niên xung phong và đồng bào 16 dân tộc đục đá mở đường trong giai đoạn 1959 - 1965.
- Tuyến Quốc lộ 37 & Quốc lộ 2C:
* Quốc lộ 37 nối từ Thái Nguyên qua xã Sơn Dương sang tỉnh Yên Bái. * Quốc lộ 2C nối từ thị xã Sơn Tây qua Vĩnh Phúc đến thẳng Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào (xã Tân Trào).
- Tuyến Quốc lộ 279 & Quốc lộ 34: Kết nối khu vực xã Nà Hang, xã Bắc Mê sang tỉnh Cao Bằng.
- Xe khách liên tỉnh:
* Xe Limousine chất lượng cao (9 - 11 chỗ): Hoạt động liên tục với tần suất 1 tiếng/chuyến từ Bến xe Mỹ Đình, phố cổ Hà Nội và Cảng hàng không Quốc tế Nội Bài về phường Minh Xuân và phường Hà Giang 1 (nhà xe Bằng Phấn, Ngọc Cường, Cường An, Quang Đạo). Giá vé: 180.000 - 300.000 VNĐ/vé. * Xe khách giường nằm & Cabin VIP: Xuất bến hàng ngày từ Bến xe Mỹ Đình, Bến xe Giáp Bát, Bến xe Gia Lâm (Hà Nội) đi phường Minh Xuân, phường Hà Giang 1, xã Đồng Văn, xã Mèo Vạc. Giá vé: 200.000 - 350.000 VNĐ/vé.
Bằng đường thủy
[sửa]- Tuyến thủy nội địa trên sông Lô cho phép tàu thuyền chở khách và sà lan vận tải hàng hóa từ ngã ba sông Việt Trì đi ngược lên bến cảng Tuyên Quang (phường An Tường).
- Tuyến đường thủy trên lòng hồ thủy điện Tuyên Quang kết nối giữa bến thủy xã Nà Hang với các xã vùng cao xã Thượng Lâm, xã Lâm Bình và thông tuyến sang huyện Ba Bể (Thái Nguyên).
Di chuyển
[sửa]
- Thuê xe máy phượt cung đèo: Phương tiện được lựa chọn nhiều nhất để chinh phục các cung đèo dốc uốn lượn trên cao nguyên đá và các thửa ruộng bậc thang. Điểm cho thuê xe máy tập trung rất đông tại phường Hà Giang 1, phường Hà Giang 2, xã Đồng Văn, xã Mèo Vạc và phường Minh Xuân với giá thuê từ 150.000 - 200.000 VNĐ/ngày (xe số hoặc xe cào cào phân khối lớn).
- Tàu thuyền & Thuyền kayak lòng hồ sinh thái:
* Hải trình lòng hồ Nà Hang - Lâm Bình (xã Nà Hang, xã Thượng Lâm): Thuyền vỏ sắt hoặc xuồng máy đưa du khách xuất bến thủy Nà Hang đi tham quan núi Pác Tạ, cọc Vài Phạ (cọc buộc trâu trời), thác Mơ, thác Khuổi Nhi. Giá thuê thuyền: 800.000 - 1.500.000 VNĐ/chuyến (tùy tuyến tham quan nửa ngày hoặc trọn ngày). * Thuyền du lịch Hẻm Tu Sản trên sông Nho Quế (xã Mèo Vạc): Đi thuyền máy hoặc tự chèo thuyền kayak từ bến Tà Làng xuôi theo dòng sông Nho Quế xanh ngọc bích xuyên qua hẻm vực Tu Sản sâu nhất Đông Nam Á; giá vé thuyền máy niêm yết: 120.000 VNĐ/người/lượt.
- Xe buýt nội tỉnh: Mạng lưới xe buýt phục vụ người dân và du khách đi lại giữa các trục giao thông chính:
* Tuyến phường Minh Xuân - xã Yên Sơn - xã Tân Trào. * Tuyến phường Minh Xuân - xã Hàm Yên. * Tuyến phường Minh Xuân - phường Mỹ Lâm (Khu khoáng nóng). * Tuyến phường Hà Giang 1 - Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy (xã Thanh Thủy).
- Taxi:
* Taxi Mai Linh Tuyên Quang: ☎ +84 207 3822 822 * Taxi Sơn Trang: ☎ +84 207 3878 878 * Taxi Mai Linh Hà Giang: ☎ +84 219 6252 525 * Taxi Thành Công Hà Giang: ☎ +84 219 3888 888
Tham quan
[sửa]

Cao nguyên đá Đồng Văn
[sửa]- 1 Cột cờ Quốc gia Lũng Cú (Lung Cu Flag Tower), Đỉnh núi Rồng (Long Sơn), xã Lũng Cú (Cách trung tâm xã Đồng Văn 24 km về phía Bắc). 07:00 - 17:30. Giá: 25.000 VNĐ/người (xe điện lên chân cột cờ tính riêng). Công trình đánh dấu điểm Cực Bắc trên đất liền của Tổ quốc ở vĩ độ 23°23' Bắc. Cột cờ được xây dựng kiên cố trên đỉnh núi đá vôi ở độ cao 1.470 m so với mực nước biển, chân bệ hình bát giác chạm phù điêu trống đồng Đông Sơn và họa tiết các thời kỳ lịch sử. Lá cờ đỏ sao vàng rộng đúng 54 m² tượng trưng cho khối đại đoàn kết của 54 dân tộc anh em. Dưới chân núi là hai hồ nước ngọt tự nhiên không bao giờ cạn nước mang tên "Mắt Rồng" của bản người Lô Lô Chải và Thèn Pả.

- 2 Đèo Mã Pí Lèng & Hẻm vực Tu Sản trên Sông Nho Quế (Ma Pi Leng Pass & Tu San Canyon), xã Pải Lủng cũ (nay thuộc xã Đồng Văn) và xã Mèo Vạc (Nằm trên trục Quốc lộ 4C kết nối giữa xã Đồng Văn và xã Mèo Vạc). Cả ngày. Giá: Miễn phí ngắm cảnh (vé thuyền máy hẻm Tu Sản: 120.000 VNĐ/người). Một trong "Tứ đại đỉnh đèo" của vùng núi phía Bắc Việt Nam với cung đường đèo dài 20 km uốn lượn chênh vênh ở độ cao 1.200 m qua vách đá vôi dốc đứng. Dưới chân đèo là dòng sông Nho Quế màu xanh ngọc bích chảy qua hẻm vực Tu Sản - hẻm vực karst sâu nhất Đông Nam Á với chiều cao vách đá dựng đứng từ 700 - 900 m và chiều dài hẻm gần 2 km.

- 3 Khu Di tích Kiến trúc Nghệ thuật Dinh thự họ Vương (Dinh Vua Mèo), Thung lũng Sà Phìn, xã Sà Phìn (Nằm ngay cạnh tuyến Quốc lộ 4C). 07:30 - 17:00. Giá: 20.000 VNĐ/người. Khu dinh thự kiêm pháo đài phòng thủ kiên cố của thủ lĩnh người Mông Vương Chính Đức và con trai Vương Chí Sình xây dựng từ cuối thế kỷ 19. Công trình hoàn thành sau 8 năm thi công với kinh phí tương đương 15 vạn đồng bạc trắng Đông Dương thời bấy giờ. Kiến trúc kết hợp độc đáo giữa ba nền văn hóa Trung Hoa, người Mông và kiến trúc Pháp cổ với vật liệu hoàn toàn từ đá xanh xẻ tay, gỗ sa mộc và mái ngói âm dương bằng đất nung chạm trổ hoa văn cây thuốc phiện tinh xảo.

- 4 Khu Phố cổ Đồng Văn & Chợ cổ Đồng Văn (Dong Van Old Quarter), xã Đồng Văn (Trung tâm xã). Cả ngày. Giá: Miễn phí. Khu phố cổ hình thành từ đầu thế kỷ 20 nằm lọt thỏm giữa thung lũng đá vôi với quần thể gần 40 ngôi nhà cổ trình tường đất dày, vì kèo gỗ, lợp ngói máng âm dương rêu phong có tuổi đời hơn một thế kỷ của các gia đình người Mông, Tày, Hoa. Điểm nhấn trung tâm là Chợ cổ Đồng Văn xây dựng bằng đá hộc kiên cố theo lối kiến trúc chữ U do người Pháp thiết kế vào những năm 1920.

- 5 Thắng cảnh Núi Đôi Quản Bạ & Cổng Trời Quản Bạ (Quan Ba Twin Mountains), xã Quản Bạ (Dọc Quốc lộ 4C ở độ cao 1.500 m). Cả ngày. Giá: Miễn phí. Cửa ngõ đầu tiên bước vào Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Đứng từ vọng cảnh đài Cổng Trời nhìn xuống thung lũng Tam Sơn, du khách sẽ chiêm ngưỡng hai ngọn núi đá vôi tròn trịa tự nhiên mọc sát cạnh nhau hình nón chóp đối xứng hoàn hảo, xung quanh là những thửa ruộng lúa nước bậc thang đổi màu theo mùa.


Ruộng bậc thang
[sửa]- 6 Danh thắng Quốc gia Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì (Hoang Su Phi Terraced Rice Fields), xã Bản Máy, xã Bản Phùng, xã Hoàng Su Phì, xã Hồ Thầu, xã Nậm Dịch (Trải rộng trên sườn núi Tây Côn Lĩnh). Cả ngày. Giá: Miễn phí. Quần thể ruộng bậc thang do các thế hệ đồng bào La Chí, Dao Đỏ, Nùng khai khẩn suốt hàng trăm năm trên các sườn núi đất dốc đứng từ 30° đến 50°. Những dải ruộng uốn lượn mềm mại từ đáy thung lũng lên sát đỉnh mây trời; điểm nhấn đẹp nhất vào "mùa nước đổ" (tháng 5 - 6) khi mặt ruộng như những tấm gương phản chiếu bầu trời và "mùa lúa chín" (tháng 9 - 10) khi toàn bộ các sườn đồi Bản Phùng, Bản Luốc chuyển sang màu vàng ươm trù phú.

- 7 Khu Bảo tồn Thiên nhiên Sinh thái Nà Hang - Lâm Bình (Na Hang - Lam Binh Nature Reserve), xã Nà Hang, xã Thượng Lâm, xã Hồng Thái (Cách phường Minh Xuân 110 km về phía Bắc), ☏ +84 207 3864 123. 07:00 - 17:30. Giá: Thuê thuyền tham quan lòng hồ: 800.000 - 1.500.000 VNĐ/chuyến. Vùng lòng hồ thủy điện ngập nước rộng hơn 8.000 ha nơi giao nhau giữa sông Gâm và sông Năng, kẹp giữa 99 ngọn núi đá vôi trùng điệp Thượng Lâm. Cảnh quan nổi tiếng gồm: Cọc Vài Phạ (cọc buộc trâu trời bằng đá vôi cao hàng chục mét sừng sững giữa làn nước xanh thẳm), núi Pác Tạ hình chú voi quỳ, Thác Khuổi Nhi (thác nước nhiều tầng đổ vào rừng rậm nơi có đàn cá mát suối tự nhiên massage chân cho du khách), cùng thảm rừng nguyên sinh bảo tồn loài voọc mũi hếch quý hiếm.

- 8 Suối khoáng nóng Mỹ Lâm (My Lam Hot Spring), phường Mỹ Lâm (Cách trung tâm phường Minh Xuân 13 km về phía Tây Nam), ☏ +84 207 3874 567. 07:00 - 20:00. Giá: Tắm khoáng bồn/khoáng bùn: 80.000 - 250.000 VNĐ/lượt. Nguồn nước khoáng sulfua hydro tự nhiên ngầm dưới độ sâu 150 m phun lên ở nhiệt độ ổn định 67°C. Nước khoáng tại đây có hàm lượng khoáng chất và vi lượng lưu huỳnh cao, có tác dụng trị liệu các bệnh về xương khớp, đau thần kinh tọa, bệnh ngoài da và phục hồi thể lực.

Di tích lịch sử
[sửa]- 9 Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào (Tan Trao Special National Relic), xã Tân Trào, xã Kim Quan cũ (nay thuộc xã Tân Trào) (Cách trung tâm phường Minh Xuân 40 km về phía Đông Bắc), ☏ +84 207 3833 125. 07:30 - 17:00. Giá: Miễn phí (xe điện tham quan nội khu tính riêng). "Thủ đô Khu Giải phóng" và "Thủ đô Kháng chiến" trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Quần thể gồm 138 cụm di tích tiêu biểu:
- Lán Nà Nưa: Căn lán nhỏ đơn sơ dựng bằng tre nứa lá cọ dưới chân dãy núi Hồng nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở và làm việc từ cuối tháng 5 đến tháng 8 năm 1945 để chỉ đạo chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.
- Đình Tân Trào: Ngôi đình làng thờ Thành hoàng xây dựng năm 1923; nơi diễn ra Quốc dân Đại hội vào ngày 16 - 17 tháng 8 năm 1945, thông qua 10 chính sách lớn của Việt Minh, bầu ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (Chính phủ lâm thời) do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch và quy định Quốc kỳ, Quốc ca.
- Cây đa Tân Trào: Nơi đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc Bản Quân lệnh số 1 làm lễ xuất quân cho Đội Việt Nam Giải phóng quân tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên chiều ngày 16 tháng 8 năm 1945.
- Đình Hồng Thái: Nơi đón tiếp các đại biểu toàn quốc về dự hội nghị và là trạm bảo vệ an toàn đầu mối.

- 10 Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên & Cao điểm 468 (Vi Xuyen National Martyrs Cemetery), xã Vị Xuyên và xã Thanh Thủy (Nằm dọc trục Quốc lộ 2 hướng lên cửa khẩu Thanh Thủy). 07:00 - 18:00. Giá: Miễn phí. Nơi an nghỉ vĩnh hằng của gần 2.000 anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (1979 - 1989). Tại thôn Nậm Ngặt (xã Thanh Thủy), Đền tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên tọa lạc trên Cao điểm 468 nhìn thẳng ra các mỏm đá vôi khốc liệt năm xưa như đồi Đài Huân, cao điểm 1509, 772, nơi khắc sâu lời thề bất tử của người lính công binh sư đoàn 356: "Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử".

- 11 Khu Di tích Thành cổ nhà Mạc (Mac Dynasty Citadel), phường Minh Xuân (Trung tâm phường ven sông Lô). Cả ngày. Giá: Miễn phí. Dấu tích quân sự phòng thủ được xây dựng bằng gạch vồ từ năm 1592 thời chúa Bầu Vũ Văn Mật thời chiến tranh Nam - Bắc triều. Hiện di tích còn bảo tồn cổng thành phía Tây, các đoạn chân tường thành đá ong cổ kính rêu phong rợp bóng cây bàng thụ cổ.

Hoạt động
[sửa]- Chinh phục "Tứ đại đỉnh đèo" Mã Pí Lèng: Lái xe máy hoặc ô tô vượt qua cung đường đèo hiểm trở dài 20 km nối xã Đồng Văn và xã Mèo Vạc, dừng chân tại mỏm đá ngắm toàn cảnh dòng sông Nho Quế luồn qua đáy hẻm núi Tu Sản.
- Đi thuyền và chèo kayak hẻm vực Tu Sản: Xuống bến thuyền Tà Làng tại xã Mèo Vạc để trải nghiệm đi thuyền máy lướt trên mặt nước trong xanh phẳng lặng ngắm nhìn vách đá vôi dựng đứng cao gần 1.000 m sát hai bên mạn thuyền.
- Trekking săn mây đỉnh Tây Côn Lĩnh & Chiêu Lầu Thi: Thực hiện lộ trình đi bộ xuyên rừng thảo quả và rừng chè cổ thụ chinh phục đỉnh Chiêu Lầu Thi (xã Hồ Thầu) ở độ cao 2.402 m để ngắm nhìn biển mây bồng bềnh lúc bình minh.
- Du ngoạn lòng hồ thủy điện Nà Hang - Lâm Bình: Ngồi thuyền máy lướt sóng qua 99 ngọn núi đá vôi Thượng Lâm (xã Thượng Lâm), check-in cọc Vài Phạ và ngâm chân massage dưới dòng thác Khuổi Nhi.
- Tham gia Lễ hội Đèn lồng Trung thu Thành Tuyên: Hòa mình vào dòng người đông đúc trên các đại lộ phường Minh Xuân, phường An Tường vào rằm tháng 8 âm lịch để chiêm ngưỡng hàng trăm mô hình đèn Trung thu khổng lồ lung linh sắc màu do người dân tự tay chế tác.
- Trải nghiệm Chợ tình Khau Vai (xã Khâu Vai): Tham dự phiên chợ độc đáo họp duy nhất một lần trong năm vào ngày 27 tháng 3 âm lịch, nơi những người từng yêu nhau nhưng lỡ duyên tìm về gặp lại, uống chén rượu ngô và cùng trò chuyện tâm tình.
Mua sắm
[sửa]Sản vật của tỉnh Tuyên Quang mới là sự kết tinh giữa các loại trà quý trên núi cao hiểm trở, cây ăn trái đặc sản vùng thung lũng sông phù sa và các sản phẩm thủ công thổ cẩm truyền thống.
Đặc sản làm quà
[sửa]- Trà Shan tuyết cổ thụ Tây Côn Lĩnh & Lũng Phìn: Búp chè to phủ lông tuyết trắng bạc thu hái từ các thân cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi mọc tự nhiên trên núi cao quanh năm mây phủ tại xã Hồ Thầu, xã Lũng Phìn; nước trà vàng óng ánh như mật ong rừng, vị chát thanh dịu và ngọt hậu sâu lắng.
- Cam sành Hàm Yên: Giống cam trồng trên vùng đồi sỏi đá xã Hàm Yên và xã Phù Lưu, vỏ dày sần sùi màu vàng cam đậm khi chín, tép cam mọng nước, vị ngọt đậm pha chút chua thanh dễ chịu thu hoạch vào dịp cuối năm.
- Bưởi Soi Hà & Bưởi Xuân Vân: Quả bưởi đặc sản trồng dọc bãi bồi phù sa sông Gâm tại xã Xuân Vân; múi bưởi róc cùi, tép bưởi mọng nước, vị ngọt mát tự nhiên không hề the đắng.
- Mật ong hoa bạc hà Cao nguyên đá: Mật ong đặc hữu khai thác từ đàn ong hút mật hoa cây bạc hà dại màu tím nở rộ trên cao nguyên đá vôi xã Đồng Văn, xã Mèo Vạc vào mùa đông; mật sánh đặc màu vàng chanh phớt xanh, hương thơm dịu mát đặc trưng.
- Thịt lợn đen sấy khói & Thịt bò khô Đồng Văn: Thịt bắp bò bản và lợn đen vùng cao thái miếng to tẩm ướp gừng núi, ớt bột, hạt dổi rồi treo gác bếp củi đượm khói tự nhiên tại xã Đồng Văn, xã Chiêm Hóa.
- Vải lanh thổ cẩm Lùng Tám: Khăn choàng, túi xách, váy áo dệt hoàn toàn thủ công từ sợi vỏ cây lanh, nhuộm chàm tự nhiên và vẽ hoa văn sáp ong truyền thống của phụ nữ Mông tại xã Lùng Tám.
Chợ mua sắm
[sửa]- Chợ phiên Đồng Văn (xã Đồng Văn) & Chợ phiên Mèo Vạc (xã Mèo Vạc): Các phiên chợ vùng cao náo nhiệt họp định kỳ vào sáng Chủ nhật hàng tuần; nơi tụ hội mua bán bò đực, lợn cắp nách, rượu ngô, nông cụ rèn đúc và các cuộn vải thổ cẩm của đồng bào các dân tộc.
- Chợ Tam Cờ (phường Minh Xuân): Khu chợ thương mại trung tâm sầm uất ven sông Lô, nơi đầu mối bày bán phong phú các mặt hàng bưởi ngọt, măng khô, mộc nhĩ rừng và cá sấy lòng hồ.
- Chợ Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy (xã Thanh Thủy): Nơi trao đổi buôn bán hàng hóa biên mậu tiểu ngạch giữa Việt Nam và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).
Ẩm thực
[sửa]Ẩm thực địa phương mang dấu ấn đậm đà của núi rừng Đông Bắc và phong vị ẩm thực truyền thống độc đáo của đồng bào người Mông, người Tày.
Các món ăn phổ biến:
- Thắng cố ngựa Cao nguyên đá: Món ăn truyền thống của người H'Mông nấu từ toàn bộ lục phủ ngũ tạng và thịt ngựa trong chảo gang lớn rực lửa than; nước súp sôi sùng sục với mùi thơm của 12 loại thảo mộc vùng cao như quế, hồi, thảo quả, sả, hạt dổi; ăn nóng hổi cùng bát mèn mén và chén rượu ngô cay nồng.
- Mèn mén (Cơm ngô hấp): Lương thực chính của người Mông chế biến từ ngô tẻ nương phơi khô, xay mịn bằng cối đá thủ công rồi sàng sảy kỹ, trộn đều với chút nước lã đem hấp cách thủy hai lần trong chõ gỗ cho đến khi hạt ngô chín.
- Bánh cuốn canh Hà Giang: Vỏ bánh tráng mỏng nóng hổi từ bột gạo tẻ cuộn thịt băm mộc nhĩ hoặc quả trứng gà lòng đào; ăn kèm bát nước súp ninh từ xương ống heo thơm mùi hành hoa mùi tàu và miếng chả lụa nóng.
- Thịt gỏi cá bỗng sông Lô: Cá bỗng sông nuôi lâu năm thịt chắc ngọt lọc lấy hai dải phi lê thái mỏng; trộn đều cùng thính làm từ xương cá băm nhỏ rang vàng tán mịn; ăn ghém cùng bắp chuối thái chỉ, quả sung non và chấm nước mắm ớt gừng chua ngọt tại phường An Tường.
- Cháo ấu tẩu: Món cháo dược thiện độc đáo nấu từ gạo nếp cái, chân giò lợn và củ ấu tẩu rừng (loại củ có độc tính cao nhưng sau khi ngâm nước gạo và ninh nhừ trên 8 tiếng sẽ chuyển hóa thành vị thuốc bồi bổ xương khớp); bát cháo nóng có vị đắng ngắt ban đầu nhưng để lại vị ngọt béo bùi hậu vị, đập thêm quả trứng gà và rắc tía tô hành hoa ăn vào buổi đêm.
- Xôi ngũ sắc Tuyên Quang: Gạo nếp nương dẻo quánh đồ xôi nhuộm màu tự nhiên từ lá cẩm (màu tím), lá dứa (màu xanh lục), củ nghệ (màu vàng) và quả gấc (màu đỏ gạch), bày trên đĩa mẹt tre rực rỡ tượng trưng cho ngũ hành tương sinh.
Điểm ăn uống
[sửa]- 12 Quán Bánh cuốn Bà Hà, Số 31 Phố Cổ, xã Đồng Văn (Nằm ngay đầu dãy phố cổ Đồng Văn). 06:00 - 13:00. Giá: 35.000 - 50.000 VNĐ/suất. Quán ăn chuyên phục vụ bánh cuốn nhân thịt mộc nhĩ và bánh cuốn trứng chần chan ngập nước canh xương hầm.

- 13 Nhà hàng Biển Rừng Tuyên Quang, Đường 17 Tháng 8, phường Minh Xuân (Gần khu vực công viên cây xanh trung tâm), ☏ +84 207 3822 999. 09:00 - 22:30. Giá: 120.000 - 300.000 VNĐ/người. Chuyên phục vụ các món ẩm thực sông Lô và sản vật rừng: gỏi cá bỗng, lẩu cá lăng sông Lô, gà đồi nướng mọi và rau bồ khai xào tỏi.

Đồ uống
[sửa]- Rượu ngô men lá Thanh Vân: Rượu chưng cất thủ công từ hạt ngô nương ủ men làm từ 36 loại thảo dược rễ cây rừng kết hợp nguồn nước suối đầu nguồn trong vắt tại xã Quản Bạ; rượu trong suốt sủi tăm mịn, vị cay ấm nồng đượm, uống êm say không gây nhức đầu.
- Chè shan tuyết Na Hang: Thức trà quý chế biến từ các cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi tại xã Hồng Thái, nước trà xanh sánh vàng như mật ong, hương cốm thơm ngát, vị chát dịu ngọt hậu.
Nghỉ ngơi
[sửa]Hệ thống lưu trú phân bố tập trung tại các phường đô thị trung tâm và chuỗi homestay nhà sàn, resort sinh thái tại các xã vùng cao nguyên đá và lòng hồ:
Khách sạn cao cấp & Resort sinh thái
[sửa]- 1 Khách sạn Mường Thanh Grand Tuyên Quang, Số 207 Đường Bình Thuận, phường Minh Xuân (Nằm ngay trục giao lộ trung tâm), ☏ +84 207 3568 888. Nhận phòng: 14:00, trả phòng: 12:00. Giá: 950.000 - 2.400.000 VNĐ/đêm. Khách sạn 4 sao cao tầng với 158 phòng ngủ, hồ bơi ngoài trời, trung tâm thể dục, dịch vụ spa xông hơi và nhà hàng phục vụ thực đơn Á - Âu.

- 2 H'Mong Village Resort, Khu Tráng Kìm, xã Cán Tỷ (Nằm trên triền sườn núi nhìn xuống sông Miện), ☏ +84 219 3836 868. Nhận phòng: 14:00, trả phòng: 12:00. Giá: 1.600.000 - 4.500.000 VNĐ/đêm. Khu nghỉ dưỡng sinh thái xây dựng trên sườn núi đá mô phỏng kiến trúc nhà trình tường đất của người Mông, sở hữu hồ bơi vô cực ngoài trời ngắm toàn cảnh thung lũng, các bungalow thiết kế hình chiếc quẩy tấu (gùi tre) khổng lồ và dịch vụ tắm lá thuốc người Dao.

- 3 P'apiu Resort, xã Yên Định cũ (nay thuộc xã Minh Ngọc) (Nằm biệt lập trên đỉnh núi cao), ☏ +84 219 3841 999. Nhận phòng: 14:00, trả phòng: 12:00. Giá: 8.500.000 - 15.000.000 VNĐ/đêm (trọn gói dịch vụ). Khu nghỉ dưỡng với con đường thổ cẩm vẽ tay dài nhất Việt Nam (1.700 m), hệ thống villa biệt lập hoàn toàn giữa rừng nguyên sinh và hầm rượu ngầm dưới lòng đất.

Homestay
[sửa]- 4 Lô Lô Chải Homestay, Bản Lô Lô Chải, xã Lũng Cú (Dưới chân Cột cờ Lũng Cú), ☏ +84 988 123 789. Nhận phòng: 13:00, trả phòng: 12:00. Giá: 250.000 - 650.000 VNĐ/đêm. Nghỉ ngơi trong những căn nhà trình tường bằng đất nện dày lợp ngói máng âm dương truyền thống của người Lô Lô hoa, không gian ấm cúng, phục vụ ẩm thực gà đồi nướng và rượu ngô thơm nồng.

Giữ an toàn
[sửa]An toàn lái xe
[sửa]- Tuyến Quốc lộ 4C qua dốc Bắc Sum, đèo Cán Tỷ, đèo Mã Pí Lèng và đường xuống bến thuyền sông Nho Quế có độ dốc đứng, nhiều khúc cua tay áo gấp khúc và mặt đường hẹp sát mép vực sâu. Người điều khiển xe máy hoặc ô tô cần kiểm tra phanh xe cẩn thận, đi số thấp (số 1 hoặc số 2 khi lên và xuống dốc), làm chủ tốc độ và tuyệt đối không rà phanh liên tục gây mất phanh.
- Vào mùa đông (tháng 12 đến tháng 2), sương mù dày đặc và hiện tượng băng giá trơn trượt thường bao phủ đỉnh đèo Mã Pí Lèng, Cổng trời Quản Bạ; lái xe cần bật đèn sương mù màu vàng, giữ khoảng cách an toàn và bấm còi cảnh báo khi vào các khúc cua khuất tầm nhìn.
An toàn sông nước
[sửa]- Khi tham gia các chuyến tham quan bằng thuyền máy, bè mảng hoặc chèo thuyền kayak trên lòng hồ Nà Hang - Lâm Bình (xã Nà Hang, xã Thượng Lâm) và sông Nho Quế (xã Mèo Vạc), du khách bắt buộc phải mặc áo phao cứu sinh đúng quy cách trong suốt hành trình.
- Các xã Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc, Sơn Vĩ tiếp giáp trực tiếp đường biên giới quốc gia với Trung Quốc; du khách khi tham quan các cột mốc biên giới cần mang theo Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu gốc để xuất trình khi lực lượng Bộ đội Biên phòng kiểm tra và không tự ý vượt qua đường phân giới cấm.
Điểm đến tiếp theo
[sửa]- Cao Bằng: Đi theo Quốc lộ 34 từ xã Mèo Vạc sang Bảo Lạc để chiêm ngưỡng Thác Bản Giốc hùng vĩ và Khu di tích Pác Bó.
- Thái Nguyên: Theo Quốc lộ 37 qua xã Sơn Dương vượt đèo Khế sang vùng chè Tân Cương, hoặc kết nối từ xã Nà Hang sang hồ Ba Bể.
- Phú Thọ: Theo tuyến cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ hoặc Quốc lộ 2 xuôi về phía Nam chỉ mất 40 - 50 phút lái xe để về thăm Quần thể Di tích Đền Hùng đất Tổ.
- Lào Cai: Kết nối từ xã Xín Mần qua huyện Bắc Hà để tham quan chợ phiên vùng cao Bắc Hà và khu du lịch quốc tế Sa Pa. Đi theo Quốc lộ 37 hoặc Quốc lộ 70 sang vùng danh thắng Ruộng bậc thang Mù Cang Chải và hồ Thác Bà.
- Trung Quốc: Làm thủ tục xuất cảnh đường bộ qua Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy (xã Thanh Thủy) theo trục Quốc lộ 2 sang cửa khẩu Thiên Bảo thuộc huyện Ma Lật Pha, châu tự trị Văn Sơn, tỉnh Vân Nam.
Tuyên Quang