| Vị trí | |
| Địa lý | |
| Diện tích | 9.491,5 km² |
| Dân số | 3.650.000 người (ước tính) |
| Mật độ | 384 người/km² |
| Ngôn ngữ | Tiếng Việt, Tiếng Mường, Tiếng Dao, Tiếng San Dìu |
| Tôn giáo | Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Phật giáo, Công giáo |
| Dân tộc | Người Kinh, người Mường, người Dao, người San Dìu, người Thái |
| Hành chính | |
| Quốc gia | |
| Vùng | Trung du và miền núi phía Bắc, Đông Bắc Bộ |
| Tỉnh lỵ | Trung tâm hành chính tại phường Việt Trì |
| Thành lập | Thời đại Hùng Vương dựng nước Văn Lang / Thời kỳ hợp nhất Vĩnh Phú - Hòa Bình |
| Phân chia hành chính | Mô hình chính quyền địa phương phân cấp trực tiếp về 148 đơn vị cơ sở gồm 15 phường và 133 xã (không duy trì cấp huyện, thị xã, thành phố, thị trấn) |
| Hệ thống điện | 220V/50Hz |
| Múi giờ | UTC+7 |
| Mã số điện thoại | +84 (210 / 211 / 218) |
| Web | Cổng thông tin điện tử tỉnh Phú Thọ |
Phú Thọ là tỉnh thuộc vùng Trung du và miền núi phía Bắc, Việt Nam, nơi cội nguồn dân tộc và cái nôi của nền văn minh sông Hồng. Sau quá trình sáp nhập và tinh gọn địa giới hành chính, Phú Thọ bao trọn toàn bộ không gian tự nhiên – văn hóa rộng lớn của 3 tỉnh trước đây (gồm Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình), trải dài từ dãy Tam Đảo mây phủ phía Đông qua thung lũng Sông Hồng, Sông Đà, Sông Lô trù phú đến thung lũng Mai Châu và những nếp nhà sàn xứ Mường ở phía Nam. Vùng đất này sở hữu hai Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, cùng cảnh sắc thiên nhiên kỳ vĩ từ đồi chè Long Cốc, Vườn quốc gia Xuân Sơn đến hồ thủy điện Hòa Bình.
Giới thiệu
[sửa]Lịch sử vùng đất Phú Thọ gắn liền với thời kỳ khởi dựng nhà nước Văn Lang đầu tiên trong lịch sử dân tộc dưới thời các Vua Hùng, với kinh đô đóng tại Phong Châu. Nơi đây đồng thời là chiếc nôi của nền Văn hóa Đông Sơn rực rỡ bên dòng sông Thao và nền Văn hóa Hòa Bình cổ đại thời kỳ đồ đá. Trải qua các thời kỳ hợp nhất lịch sử như tỉnh Vĩnh Phú xưa, dải đất này ngày nay trở thành một chỉnh thể không gian thống nhất, kết nối liền mạch từ vùng đất Tổ thiêng liêng sang không gian danh thắng Tây Thiên - Tam Đảo và các mường cổ nghìn năm của người Mường (Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động).
Về địa hình, Phú Thọ mang đặc trưng chuyển tiếp rõ nét từ vùng núi cao Tây Bắc xuống đồng bằng châu thổ Bắc Bộ. Phía Bắc và Tây Bắc là các dãy núi đá vôi karst nguyên sơ, rừng già nhiệt đới tại xã Xuân Đài; phía Đông là dãy núi Tam Đảo hùng vĩ với khí hậu nghỉ dưỡng quanh năm mát mẻ; phía Nam là lòng hồ Hòa Bình mênh mông với hàng trăm đảo đá vôi nhấp nhô trên mặt nước biếc. Tỉnh áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều hành trực tiếp từ cấp tỉnh tới 148 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 15 phường và 133 xã), không duy trì các cấp trung gian như huyện, thị xã hay thành phố.
Khí hậu
[sửa]Khí hậu Phú Thọ mang đặc tính cận nhiệt đới ẩm gió mùa, có sự phân hóa độ cao rõ rệt giữa vùng núi cao nghỉ dưỡng (xã Tam Đảo, xã Mai Châu, đèo Đá Trắng) và vùng trung du đồi bát úp.
- Mùa xuân (tháng 2 đến tháng 4): Tiết trời mát mẻ, thỉnh thoảng có mưa phùn xuân nhẹ hạt. Đây là mùa lễ hội cội nguồn lớn nhất cả nước với điểm nhấn là Đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch tại xã Hy Cương) và Lễ hội Tây Thiên (xã Đại Đình).
- Mùa hè (tháng 5 đến tháng 8): Thời tiết ban ngày ấm nóng, mưa nhiều; tuy nhiên các vùng núi cao như xã Tam Đảo hay lòng hồ Hòa Bình luôn duy trì không khí mát mẻ, là điểm đến tránh nóng lý tưởng.
- Mùa thu (tháng 9 đến tháng 11): Khí hậu mát lành, nắng vàng hanh hao, biển mây xuất hiện dày đặc trên các đồi chè xã Long Cốc, đèo Thung Khe và thung lũng lúa xã Mai Châu vào mùa gặt.
- Mùa đông (tháng 12 đến tháng 1 năm sau): Thời tiết lạnh khô, nhiệt độ vùng núi cao có thể xuống dưới 5 °C.
| Tháng | T1 | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 | T7 | T8 | T9 | T10 | T11 | T12 | Năm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cao nhất °C (°F) | 20 (68) | 21 (70) | 24 (75) | 28 (82) | 32 (90) | 33 (91) | 33 (91) | 32 (90) | 31 (88) | 29 (84) | 26 (79) | 22 (72) | 28 (82) |
| Thấp nhất °C (°F) | 13 (55) | 15 (59) | 18 (64) | 21 (70) | 24 (75) | 26 (79) | 26 (79) | 25 (77) | 24 (75) | 21 (70) | 18 (64) | 14 (57) | 19 (66) |
| Lượng mưa mm (inch) | 20 (0.8) | 25 (1.0) | 45 (1.8) | 110 (4.3) | 220 (8.7) | 280 (11.0) | 310 (12.2) | 330 (13.0) | 220 (8.7) | 130 (5.1) | 45 (1.8) | 20 (0.8) | 1.755 (69.1) |
Đến
[sửa]
Nằm sát cạnh thủ đô Hà Nội, hệ thống hạ tầng giao thông kết nối tới Phú Thọ cực kỳ phát triển với mạng lưới đường cao tốc, quốc lộ và đường sắt đồng bộ.
Bằng máy bay
[sửa]Phú Thọ nằm tiếp giáp ngay Sân bay Quốc tế Nội Bài (chỉ cách ranh giới tỉnh chừng 15 km về phía Đông). Du khách phương xa bay tới Nội Bài có thể dễ dàng bắt xe ô tô, taxi hoặc xe khách đi thẳng đến các xã, phường của Phú Thọ trong vòng 20 - 45 phút.
Bằng ô-tô & Đường cao tốc
[sửa]- Tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai (CT05): Tuyến huyết mạch đi xuyên qua phường Phúc Yên, phường Vĩnh Yên, phường Vĩnh Phúc, phường Việt Trì và xã Phù Ninh, rút ngắn thời gian chạy xe từ Hà Nội về trung tâm phường Việt Trì chỉ còn khoảng 45 phút.
- Tuyến Đại lộ Thăng Long - Cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình: Kết nối nhanh chóng từ trung tâm Hà Nội đến phường Hòa Bình và phường Kỳ Sơn chỉ trong khoảng 1 giờ di chuyển.
- Xe khách & Limousine: Hoạt động liên tục mỗi 30 phút từ các bến xe Mỹ Đình, Giáp Bát và trả khách tận nơi tại các phường trung tâm.
Bằng tàu hỏa
[sửa]Tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai chạy dọc thung lũng sông Hồng:
- Ga Việt Trì (phường Thanh Miếu): Đón các chuyến tàu khách liên tỉnh chạy tuyến phía Bắc.
- Ga Vĩnh Yên (phường Vĩnh Yên): Phục vụ đón trả khách khu vực đô thị công nghiệp phía Đông tỉnh.
Di chuyển
[sửa]
- Tàu thuyền lòng hồ: Phương tiện chính để tham quan vùng lòng hồ thủy điện sông Đà, xuất phát từ Cảng du lịch Thung Nai (xã Thung Nai) hoặc Cảng Bích Hạ đi Đền Bà Chúa Thác Bờ, động Thác Bờ và các đảo sinh thái.
- Cáp treo danh thắng: Hệ thống cáp treo hiện đại phục vụ du khách vãn cảnh tại Quần thể Danh thắng Tây Thiên (xã Đại Đình) nối từ chân núi lên đền Thượng.
- Thuê xe máy: Lựa chọn lý tưởng cho các cung đường phượt ngắm cảnh đẹp như đèo Thung Khe (đèo Đá Trắng), dốc Cun, cung đường đồi chè xã Long Cốc hay đường ven sông Đà. Giá thuê xe dao động từ 120.000 - 150.000 VNĐ/ngày.
- Taxi & Xe công nghệ: Hoạt động rộng khắp tại các phường trung tâm như Việt Trì, Vĩnh Yên, Phúc Yên, Hòa Bình:
* Taxi Mai Linh: ☎ +84 210 3688 688 * Taxi Thịnh Hưng: ☎ +84 210 3595 595
Tham quan
[sửa]
Di tích Lịch sử Cội nguồn & Danh thắng Tâm linh
[sửa]- 1 Khu Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Hùng (Hung Kings Temple Complex), Núi Nghĩa Lĩnh, xã Hy Cương (Cách trung tâm phường Việt Trì khoảng 10 km). 07:00 - 18:00 hàng ngày. Giá: Miễn phí (vé xe điện và bảo tàng tính riêng). Trung tâm thực hành Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Quần thể gồm Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng, Lăng Vua Hùng, Đền Giếng và Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân ngự trên ngọn núi Nghĩa Lĩnh linh thiêng giữa rừng cây cổ thụ.

- 2 Khu Danh thắng & Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên (Tay Thien Scenic Relic), xã Đại Đình (Sườn núi Tam Đảo). 06:30 - 17:30. Giá: Miễn phí (vé cáp treo: 240.000 VNĐ khứ hồi). Một trong những cái nôi của Phật giáo Việt Nam, nơi giao thoa giữa tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên (Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu) và Thiền phái Trúc Lâm. Cảnh quan gồm đền Thỏng, đền Thượng, suối Vàng, thác Bạc và đại bảo tháp Mandala Tây Thiên tráng lệ theo phong cách Phật giáo Kim Cương Thừa.

- 3 Quần thể Đền Chúa Thác Bờ & Động Thác Bờ (Thac Bo Temple), xã Thung Nai và phường Thống Nhất (Di chuyển bằng thuyền trên lòng hồ Hòa Bình). 07:00 - 17:00. Giá: Miễn phí (chưa gồm cước thuyền). Điểm đến tâm linh nổi tiếng thờ hai bà chúa cai quản thác ghềnh sông Đà thời Lê. Động Thác Bờ sở hữu hệ thống thạch nhũ lung linh kỳ ảo, cửa động mở ra mặt hồ xanh biếc phẳng lặng như gương.

- 4 Tháp Bình Sơn & Chùa Vĩnh Khánh (Binh Son Pagoda), xã Tam Sơn (Bên dòng sông Lô). 07:00 - 18:00. Giá: Miễn phí. Tuyệt tác kiến trúc tháp gạch nung cổ thời Trần còn nguyên vẹn nhất Việt Nam. Tháp cao 11 tầng, trang trí các hoa văn đất nung tinh xảo như rồng cuộn, hoa cúc, cánh sen biểu trưng cho nghệ thuật Phật giáo thời Trần.

Thắng cảnh Thiên nhiên & Bản làng Du lịch
[sửa]- 5 Thung lũng Bản Lác & Bản Pom Coọng (Mai Chau Valley), xã Mai Châu (Dưới chân đèo Thung Khe). Cả ngày. Giá: Miễn phí tham quan. Bản làng du lịch cộng đồng lâu đời của đồng bào người Thái trắng. Không gian làng bản yên ả với những nếp nhà sàn gỗ mái lá gồi truyền thống, các khung cửi dệt thổ cẩm rộn rã và cánh đồng lúa xanh ngút ngàn bao quanh vách núi đá.

- 6 Đồi chè Long Cốc (Long Coc Tea Hills), xã Long Cốc (Cách phường Việt Trì khoảng 70 km). Cả ngày. Giá: Miễn phí. Được ví như "vịnh Hạ Long trên cạn vùng trung du", nơi đây tập hợp hàng trăm quả đồi chè tròn trịa tựa như những chiếc bát úp ngược khổng lồ. Sáng sớm vào mùa thu, sương mù lảng bảng phủ quanh thung lũng chè tạo nên khung cảnh nhiếp ảnh mê đắm.

- 7 Khu nghỉ dưỡng Vùng núi Tam Đảo (Tam Dao Hill Station), xã Tam Đảo (Độ cao trên 900 m so với mực nước biển). Cả ngày. Giá: Miễn phí. Trạm nghỉ dưỡng khí hậu ôn đới mát mẻ 4 mùa trong 1 ngày do người Pháp xây dựng từ đầu thế kỷ 20. Nổi bật với Nhà thờ đá cổ kính, Tháp truyền hình, Cổng Trời và Quảng trường trung tâm mù sương.

- 8 Vườn Quốc gia Xuân Sơn (Xuan Son National Park), xã Xuân Đài (Cực Tây tỉnh Phú Thọ). Cả ngày. Giá: Vé tham quan tùy khu vực. Khu bảo tồn thiên nhiên độc đáo với hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi nguyên sinh, hang Tiên, hang Cỏi và quần thể bản làng người Dao Tiền, người Mường gìn giữ nhiều phong tục tập quán cổ truyền.

Hoạt động
[sửa]- Thưởng thức Di sản Hát Xoan Phú Thọ: Ghé thăm các phường Xoan gốc cổ truyền như Miếu Lãi Lèn (phường Vân Phú), Đình An Thái hay Đình Thét để lắng nghe làn điệu dân ca nghi lễ thờ cúng Hùng Vương độc nhất vô nhị.
- Chèo thuyền kayak và du thuyền ngắm lòng hồ sông Đà: Xuất bến từ xã Thung Nai lướt trên mặt nước trong xanh phẳng lặng, ngắm nhìn núi non trùng điệp bao bọc hồ Hòa Bình.
- Săn mây tại Đèo Thung Khe (Đèo Đá Trắng): Dừng chân ở đỉnh đèo ngắm những triền đá vôi trắng xóa tựa như phủ tuyết và thưởng thức ngô nướng, cơm lam ấm nồng giữa làn mây bay.
- Tắm khoáng nóng Thanh Thủy: Thư giãn cơ thể trong nguồn nước khoáng nóng giàu vi chất radon thiên nhiên tại các khu nghỉ dưỡng dọc bờ sông Đà thuộc xã Thanh Thủy.
Mua sắm
[sửa]Vùng đất trung du và đại ngàn sở hữu phong phú các sản vật nông nghiệp nức tiếng và đồ thủ công tinh tế.
Đặc sản làm quà
[sửa]- Chè búp Tân Cương - Long Cốc & Chè shan tuyết: Búp chè xanh tươi non sao khô giữ nguyên hương thơm cốm và vị chát ngọt sâu lắng tại xã Long Cốc.
- Bưởi Đoan Hùng: Giống bưởi quý tiến vua với tép mọng nước, tôm ráo múi, vị ngọt thanh mát không he đắng tại xã Bằng Luân và xã Đoan Hùng.
- Thịt chua Thanh Sơn: Thịt lợn tươi thái mỏng trộn cùng thính ngô nương lên men tự nhiên, gói trong ống nứa hoặc lá ổi, ăn ghém cùng lá sung, đinh lăng giòn sần sật tại xã Thanh Sơn.
- Cam Cao Phong & Mía tím: Cam sành, cam lòng vàng mọng nước ngọt đậm hái từ các triền đồi đất đỏ tại xã Cao Phong và xã Mường Thàng.
- Vải thổ cẩm Mai Châu & Mật ong rừng tự nhiên: Khăn choàng, túi xách thổ cẩm dệt tay tinh xảo cùng mật ong hoa rừng nguyên chất tại xã Mai Châu.
Chợ truyền thống & Trung tâm Mua sắm
[sửa]- Chợ Trung tâm Việt Trì (phường Việt Trì): Khu chợ thương mại đầu mối lớn bày bán đủ sản vật đất Tổ và nông sản vùng trung du.
- Chợ Phố Bờ (phường Hòa Bình): Nổi tiếng với các loại cá sông Đà tươi sống như cá lăng, cá chiên, cá ngạnh.
- Chợ phiên Mai Châu: Họp sáng Chủ nhật hàng tuần tại xã Mai Châu, nơi đồng bào Thái, Mường diện váy áo rực rỡ xuống chợ trao đổi thổ cẩm và nông cụ.
Ẩm thực
[sửa]Ẩm thực Phú Thọ là sự hòa quyện giữa phong vị mộc mạc của cư dân lúa nước châu thổ sông Hồng và vị ngọt đậm nồng đượm của núi rừng Tây Bắc.
Các món ngon trứ danh nhất định phải thử:
- Cá lăng & Cá chiên sông Đà: Thịt cá săn chắc béo ngậy được chế biến thành món nướng than hoa ướp riềng mẻ, cá om chuối đậu hoặc lòng cá xào thì là.
- Cơm lam ống nứa & Gà đồi nướng mắc khén: Gạo nếp nương nướng chín dẻo quánh trong ống tre tươi, chấm cùng muối vừng thơm phức ăn kèm gà thả đồi nướng than giòn da.
- Bánh tai Phú Thọ: Món bánh bột gạo tẻ dẻo dai nhân thịt lợn mộc nhĩ hành phi thơm lừng nắn hình chiếc tai độc đáo, ăn nóng vào bữa sáng.
- Lợn mán thui rơm & Cỗ lá người Mường: Thịt lợn bản cắp nách thui rơm vàng ruộm, lòng dồi thơm ngọt bày trang trọng trên mẹt lót lá chuối tươi tại các vùng xã Mường Bi, xã Mường Vang.
- Rau sắn chua nấu cá suối: Búp lá sắn non muối chua om nhừ cùng cá suối hoặc chân giò, vị bùi bùi chua dịu đậm chất hương đồng gió nội.
Nhà hàng
[sửa]- 9 Nhà hàng Cá Sông Hạc Trì, phường Việt Trì (Gần ngã ba sông Hạc Trì), ☏ +84 210 3848 555. 09:00 - 22:30. Giá: 150.000 - 350.000 VNĐ. Nhà hàng ẩm thực sông nước với các món cá lăng, cá ngạnh, cá chép giòn.

- 10 Nhà hàng Hợp Thủy Mai Châu, xã Mai Châu (Đầu lối vào Bản Lác), ☏ +84 988 567 890. 08:00 - 22:00. Giá: 80.000 - 200.000 VNĐ. Chuyên phục vụ cỗ lá người Mường, gà đồi nướng mắc khén, xôi nếp nương bảy màu và măng rừng luộc chấm chẩm chéo.

Đồ uống
[sửa]- Rượu cần Mường Bi: Men rượu ủ từ vỏ cây rừng và gạo nếp nương trong chum sành tại xã Mường Bi, hương thơm nồng say được uống chung qua những chiếc cần trúc dài trong các dịp hội bản.
- Rượu men lá Tam Đảo: Rượu thảo mộc êm dịu cất bằng phương pháp thủ công cổ truyền tại xã Tam Đảo.
- Trà đinh thượng hạng Long Cốc: Thức uống tao nhã ngọt sâu lắng ngắm hoàng hôn buông trên đồi chè xã Long Cốc.
Nghỉ ngơi
[sửa]
Hệ thống lưu trú ở Phú Thọ phát triển phong phú từ các resort sinh thái cao cấp, khách sạn 5 sao đô thị đến chuỗi homestay nhà sàn mộc mạc.
Khu nghỉ dưỡng & Khách sạn sang trọng
[sửa]- 1 Mai Chau Ecolodge, Bản Nà Thia, xã Mai Hạ (Nằm biệt lập trên đồi Pom Pù), ☏ +84 218 3819 888. Nhận phòng: 14:00, trả phòng: 12:00. Giá: 1.800.000 - 4.200.000 VNĐ/đêm. Khu nghỉ dưỡng sinh thái xây dựng theo phong cách nhà sàn truyền thống của người Thái, hồ bơi ngoài trời.

- 2 Khách sạn Mường Thanh Luxury Phú Thọ, Lô CC17, Quảng trường Hùng Vương, phường Việt Trì (Trung tâm đô thị), ☏ +84 210 3636 666. Nhận phòng: 14:00, trả phòng: 12:00. Giá: 1.100.000 - 2.500.000 VNĐ/đêm. Khách sạn 5 sao với hồ bơi trong nhà, dịch vụ spa, phòng tập gym và hệ thống nhà hàng hội nghị.

- 3 Venus Hotel Tam Đảo, xã Tam Đảo (Trung tâm thị trấn sương mù cũ), ☏ +84 211 3888 999. Nhận phòng: 14:00, trả phòng: 12:00. Giá: 1.500.000 - 3.800.000 VNĐ/đêm. Khách sạn 4 saO phong cách kiến trúc châu Âu, hồ bơi vô cực nước ấm.

Homestay & Nhà nghỉ bản địa
[sửa]- 4 Bản Lác Homestay Truyền thống, Bản Lác, xã Mai Châu, ☏ +84 975 123 456. Nhận phòng: 12:00, trả phòng: 12:00. Giá: 100.000 - 300.000 VNĐ/đêm. Nhà sàn gỗ sạch sẽ, không gian quây quần ấm cúng, phục vụ các món ăn dân tộc và tổ chức giao lưu múa xòe, đốt lửa trại ban đêm.

Giữ an toàn
[sửa]An toàn giao thông
[sửa]- Tuyến đường dốc lên đỉnh núi xã Tam Đảo và cung đường đèo Thung Khe (Quốc lộ 6) thường xuyên có sương mù dày đặc che khuất tầm nhìn vào buổi sớm và ban đêm. Du khách điều khiển xe máy hoặc ô tô cần kiểm tra kỹ hệ thống phanh, bật đèn sương mù và giữ tốc độ ổn định.
An toàn sông nước và nơi đông người
[sửa]- Vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch, lượng người về Đền Hùng (xã Hy Cương) rất đông. Bạn nên chuẩn bị giày bệt nhẹ êm chân, mang nước uống và bảo quản cẩn thận đồ dùng cá nhân, ví tiền, điện thoại.
- Khi tham gia các chuyến tàu du lịch tham quan lòng hồ Hòa Bình xuất phát từ xã Thung Nai, du khách luôn phải mặc áo phao theo quy định an toàn hàng hải.
Điểm đến tiếp theo
[sửa]- Hà Nội: Thủ đô ngàn năm văn hiến nằm sát cạnh với vô vàn di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh (chỉ khoảng 45 phút lái xe theo đường cao tốc).
- Sơn La: Ngược Quốc lộ 6 về phía Tây để khám phá cao nguyên chè Mộc Châu xanh ngát và những thác nước hùng vĩ.
- Tuyên Quang: Đi ngược dòng sông Lô theo Quốc lộ 2 để đến với Khu di tích lịch sử Tân Trào và hồ sinh thái Na Hang kỳ vĩ.
- Lào Cai: Men theo trục cao tốc Nội Bài - Lào Cai hướng về miền danh thắng ruộng bậc thang Mù Cang Chải.
Phú Thọ